Yurtdışı borçlanmasında neler değişti?



Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), 2.1.2009 günü 'Yurtdışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması ve Değerlendirilmesi' konulu bir genelge yayımladı. Bu genelge ile Sosyal Güvenlik Reformu kapsamındaki yeni düzenlemelerin nasıl uygulanacağı belirlendi.
3201 sayılı kanunun 1. maddesinde yurtdışında geçen sigortalılık süreleri, bu süreler arasında veya sonunda her birinde bir yıla kadar olan işsizlik süreleri ile ev kadını olarak geçen sürelerin değerlendirileceği öngörülüyor. Bu maddede sigortalılık süresi, yurtdışı borçlanması kapsamındaki sürenin bulunduğu ülke mevzuatına göre ikamet süreleri hariç, çalışılmış ya da çalışılmış süre olarak kabul edilen süreleridir. Sigortalılık süreleri arasında veya sonunda her birinde ayrı ayrı olmak kaydıyla bir yıla kadar olan yurtdışında geçen işsizlik süreleri borçlandırılacaktır. İkamet süreleri ve boşta geçen süreler de bu kapsamda değerlendirilecek. Evli-bekar ayrımı yapılmaksızın yurtdışında ev kadını olarak geçen sürelerini borçlanma talebinde bulunanların yurtdışında ev kadını olarak geçen süreleri diledikleri kadarı borçlandırılabilecek.

Borçlandırılamayacak süreler

a) 18 yaşın doldurulmasından önce yurtdışında sigortalı, işsiz ve ev kadını olarak geçen süreler,

b) Türk vatandaşlığının kazanılmasından önce veya Türk vatandaşlığının kaybedilmesinden sonra yurtdışında sigortalı, işsizlik ve ev kadını olarak geçen süreler,

c) İkili sosyal güvenlik sözleşmelerine göre kendilerine kısmi aylık bağlanmış olanların yurtdışında geçen sigortalılık süreleri arasında ve bu sürelerin bitim tarihinden sonraki işsizlik süreleri ve ev kadını olarak geçen süreler,

ç) Sosyal güvenlik kanunlarına göre malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları kapsamında geçen sürelerle çakışan yurtdışı süreleri borçlandırılmayacaktır.

Borç miktarının tespiti ve tebliği

Borç miktarının tespitinde, dilekçenin SGK kayıtlarına geçtiği tarih esas alınarak hesaplama yapılacaktır. Hesaplanan borç ilgiliye tebliğ tarihinden itibaren 3 ay içerisinde ödenmek durumundadır. Mesela, 1.1.2009 gününden 30.6.2009 gününe kadar asgari ücretin bir günlük tutarı 22,2 lira olup borçlanma için başvuran kişi bu rakam ile bu rakamın 6,5 katı olan 144,3 lira arasında bir rakam seçecek ve seçtiği bu rakamın yüzde 32'si kadar para ödeyecektir. Alt sınır seçildiğinde ödenecek günlük borçlanma tutarı, 7,1 lira iken en yüksek günlük tutar ise 46,18 lira olacaktır.

Yurtdışı borçlanılan sürenin değerlendirilmesi

Yurtdışı borçlanması yapanın, Türkiye'de sigortalılık hali varsa borçlanma talep tarihindeki en son sigortalılık haline göre, sigortalılık yoksa 5510 sayılı kanunun 4/B'si (Bağ-Kur) kapsamında geçmiş sigortalılık süresi olarak kabul edileceğinden, borçlanma yapmadan önce birkaç gün SSK'lı (4/A'lı) olarak çalışmak menfaatinedir. Mesela, 8.5.2008 gününden sonra borçlanma başvurusu ile Almanya'daki ev hanımlığı süresi borçlanılacak ise ve Türkiye'de hiç çalışma yoksa bu borçlanılan süre Bağ-Kur'lu gibi değerlendirilecek. Ama birkaç gün SSK'lı çalışma varsa bu kere ev hanımlığı yurtdışı borçlanma süresi bile SSK'lı gibi değerlendirilecek.

Emekli olma şartları neler?

3201 sayılı kanunun 6. ve bağlı yönetmeliğin 13. maddesine göre aylık tahsisi için yurda kesin dönülmüş olması, tahakkuk ettirilen borcun tamamının ödenmesi, aylığa hak kazanılmış durumda bulunulması ve SGK'ya yazılı başvuru şart. Yurda kesin dönüş yapmak tabiri, emekli olmak isteyenlerin yurtdışındaki çalışmalarının sona ermesini, ikamete dayalı bir sosyal sigorta ya da sosyal yardım ödeneği almamaları durumunu ifade etmekte. Borcun tamamının ödenmesi ibaresi ise emeklilik müracaat tarihinden önce en az aylığa hak kazanmaya yetecek süre karşılığı ödenen miktardır. SGK'ya yazılı başvuruda bulunmak demek ise yurtdışında çalıştıkları işten ayrıldıklarını, yurtdışında ikamete dayalı bir sosyal sigorta ya da sosyal yardım ödeneğinin sona erdiğini gösterir bir hizmet belgesi alınacak anlamındadır.

Vefat edenlerin yakınları da vefat eden için yurtdışı borçlanması yaparak kendilerine dul-yetim aylığı bağlatabileceklerdir. Bu hak sahiplerine aylık bağlanabilmesi için yurda kesin dönüş zorunluluğu da yok. Öte yandan, ölümün ne zaman olduğu da önemli. 1.10.2008 gününden önce ölenlerde borçlanma ile dul-yetim aylığı için 900 gün yeterli iken, 1.10.2008 günü ve sonrasında vefat edenlerin yakınlarının 1.800 güne ihtiyacı var.

Yeni iş, aylık kesme sebebi

22.5.1985'ten sonra yurtdışı süresini borçlanarak aylık bağlanan veya bağlanacak olanların aylığı, yurtdışında çalışmaya başlamaları halinde kesilecek.

22.5.1985'ten sonra yurtdışı süreleri borçlanarak bağlanan aylıklar, 6.7.2007'den sonra yurtdışında ikamete dayalı bir sosyal sigorta ya da sosyal yardım ödeneği alınması halinde kesilecek. Fakat, 6.7.2007'den önce yurtdışında ikamete dayalı bir sosyal sigorta ya da sosyal yardım ödeneği almaya başlayıp ödeneklerini bu tarihten itibaren de almayı sürdürenlerin ödeneği kesilinceye kadar aylıkları kazanılmış hak olarak devam edecek. Ancak bu kişilerin aylıkları, yurtdışında yeniden ikamete dayalı bir sosyal sigorta ya da sosyal yardım ödeneği almaya başlamaları halinde kesilecek.

Aylık bağlandıktan sonra 2008 Ekim ayı başından önce Türkiye'de sosyal güvenlik kanunlarına tabi olarak çalışmaya başlayanlar hakkında, sosyal güvenlik destek primine ilişkin hükümler dahil olmak üzere ilgili sosyal güvenlik kanununun öngördüğü hükümler uygulanacak. Ancak, eski sosyal güvenlik kanunlarına göre 2008 yılı Ekim ayı başı itibarıyla sosyal güvenlik destek primine tabi tutulanlar aynı işlerine devam ettiği müddetçe aylıkları kazanılmış hak olarak devam ettirilecek. Ancak, bu işlerinden çıkıp ardından başka bir işe girerlerse aylıkları kesilecek.

İster 2008 Ekim ayı başından önce ister sonra, 3201 sayılı kanuna göre aylık bağlanan ya da bağlanacak olanların bu tarihten sonra 5510 sayılı kanuna göre sigortalı olarak çalışmaya başlamaları halinde aylıkları, çalışmanın başladığı tarih itibarıyla kesilecek.

Türkiye dışında altı aydan çok kalan, belge getirecek

3201 sayılı kanuna göre malullük, yaşlılık ve emekli aylığı bağlanıp 6 aydan daha uzun süre yurtdışında bulunanlar, dönüşlerinde yurtdışında çalışıp çalışmadıklarını ve ikamete dayalı bir sosyal sigorta ya da sosyal yardım ödeneği alıp almadıklarını gösterir belgeleri, 6 aylık sürenin dolduğu tarihten sonra 3 ay içinde SGK'ya verecek. Bu süre içinde belge getirmeyenin aylığı kesilecek. 3201 sayılı kanuna göre malullük, yaşlılık ve emekli aylığı bağlananların 6 aydan daha uzun süre ile yurtdışında bulunup bulunmadıkları, her yıl Emniyet'ten alınacak kayıtla tespit edilecek.

Aylıkları durdurulanların kuruma ibraz edeceği belgelerden ya da kurumca yapılacak araştırma sonucunda yurtdışında;

a) Çalışmadıkları, ikamete dayalı bir sosyal sigorta ya da sosyal yardım ödeneği almadığı tespit edilenlerin aylığı, durdurulduğu tarihten geçerli olmak üzere ödenecek.

b) Çalıştıkları, ikamete dayalı bir sosyal sigorta ya da sosyal yardım ödeneği aldığı tespit edilenlerin aylığı kesildiği gibi yersiz yapıldığı tespit edilen ödemeler de geri alınacak.

Kaynak:Ziya Perver