Altişveren işyerinin bildirilmesi


Bilindiği üzere, altişverenler de işverendir. Çünkü kendilerinin yönettiği işyerinde işçi çalıştırırlar. Türkiye'de bir iktisadî faaliyet garibi gibi değerlendirilebilecek olan altişverenler ya da taşeronların asıl işyeri bünyesinde açtıkları ve asıl işverenden iş alarak kendi işçilerini çalıştırdıkları işyerlerini nasıl bildirecekler? Tek bildirim uygulamasının başladığı Ağustos ayı başından beri sorula gelen ve son günlerde dozu artan bu sorunun cevabı, nasıl verilmeli?

Bu soruya ?her işveren gibi işyeri bildirimi verirler? diye cevap verip rahatlayamıyorsunuz. Öyle ya sözü belli etmiyor mu? Bunlar, işveren değil, altişveren! Öyleyse mutlaka bildirimi de farklıdır, hatta farklı olmalıdır ve de öyle, değil mi?

Altişveren Yönetmeliği'nde yapılan tanıma göre, bir işverenden, işyerinde yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan, bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran gerçek veya tüzel kişiyi yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlar, altişverendir. Ve asıl işveren - alt işveren ilişkisinin kurulabilmesi için; a) Asıl işverenin işyerinde mal veya hizmet üretimi işlerinde çalışan kendi işçileri de bulunmalıdır, b) Altişverene verilen iş, işyerinde mal veya hizmet üretiminin yardımcı işlerinden olmalıdır. Asıl işin bölünerek alt işverene verilmesi durumunda ise, verilen iş işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren bir iş olmalıdır, c) Altişveren, üstlendiği iş için görevlendirdiği işçilerini sadece o işyerinde aldığı işte çalıştırmalıdır, ç)Altişverene verilen iş, işyerinde yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin bir iş olmalı, asıl işe bağımlı ve asıl iş sürdüğü müddetçe devam eden bir iş olmalıdır. d)Altişveren, daha önce o işyerinde çalıştırılan bir kimse olmamalıdır. Ancak daha önce o işyerinde çalıştırılan işçinin bilahare tüzel kişi şirketin ya da adi ortaklığın hissedarı olması, alt işveren ilişkisi kurmasına engel teşkil etmez.

Peki, sınaî üretim ve hizmet garibi bu altişverenler, ?işyerini bildirme? yükümlülüğünü nasıl yerine getirecek? Bir işyerinde her ne suretle olursa olsun asıl işveren-alt işveren ilişkisinin kurulması, yeni bir işyeri kurulması olarak değerlendirilecektir. Altişveren, kendi işyeri için, her işyeri açan işveren gibi, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 3'üncü maddesinin birinci fıkrası hükmüne göre bildirim yapmakla yükümlüdür. Ve altişveren, işyerinin tescili için şekli Bakanlıkça belirlenen işyeri bildirgesi ile aşağıda belirtilen belgeleri ÇSGB ilgili bölge müdürlüğüne verecektir. İşyeri bildirgesi ile birlikte verilecek belgeleri şöylece sıralayabiliriz. Yani ?işyeri bildirgesi ile birlikte?, a) Tüzel kişiler için Ticaret Sicil Gazetesi sureti, b) İmza sirküleri, c) Altişverenlik sözleşmesi ve ekleri, ÇSGB ilgili bölge müdürlüğüne verilecektir. Böylece ilgili bölge müdürlüğünce, bildirimde bulunan altişverenin işyeri tescil edilerek işyeri için bir sicil numarası verilecektir. İşyeri bildirgesinde beyan edilen bilgilerin ve eklenmesi gereken belgelerin eksik veya gerçeğe aykırı olması hâlinde işyerinin tescili yapılamayacaktır.

Yine Yönetmeliğe göre, Sosyal Güvenlik Kurumu müfettişleri veya diğer kamu kurum ve kuruluşlarının denetim elemanlarınca işyerlerinde yapılan denetimlerde ya da ihale makamları, ruhsata tabi işlerde (maden arama ve işletme, inşaat, taş ocağı ve benzeri) ruhsatı veren merciler (valilikler, kaymakamlıklar, belediyeler), sosyal güvenlik il müdürlükleri, vergi daireleri de kendi mevzuatları açısından yaptıkları işlemler sırasında, işyerlerinin İş Kanunu'nun 3'üncü maddesine göre ilgili bölge müdürlüğüne bildirimde bulunup bulunmadığını kontrol edecekler. Bildirim yapmamış olan işyerlerinin unvan ve adreslerini ilgili bölge müdürlüğüne bir yazı ile en geç 15 gün içinde bildirecekler. Denetim elemanlarınca veya kamu kurumlarınca yapılan bildirimler dikkate alınarak bölge müdürlüğünce İş Kanunu'nun 3'üncü maddesine göre gerekli işlemler yapılacaktır.

Bu uygulama 01.08.2009 tarihine kadar böyleydi. Bu tarih ve sonrasında yapılan altişveren işyeri bildirimleri hakkında yapılacak işlem, tek bildirim belgelerinde yeterince açıklanmamıştır. Bilindiği üzere, ?Sosyal Güvenlik Kurumuna Yapılan Sigortalı ve İşyeri Bildirimlerinin Bazı Kurumlara Yapılması Gereken Bildirimler Yerine Geçmesine Dair Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik?, tek bildirimin ilkelerini belirlemiş; fakat daha önce özgün yönetmeliğiyle ayrık yapı kurulmuş olan altişverenlik işyerleri hakkındaki bildirim hususunda tek bildirim yönetmeliğinde, ?sigortalı ve işyeri bildirimlerinin Kuruma yapılma zorunluluğu? başlıklı 8'inci maddesinde, 5953 sayılı Kanunun 3'üncü maddesi, 2821 sayılı Sendikalar Kanununun 62'nci maddesi, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun 48'inci maddesi ve 4857 sayılı İş Kanununun 3'üncü maddesi hükümleri uyarınca yapılması gereken sigortalı ve işyeri bildirimlerinin Kuruma yapılacağı; Kuruma bildirim tarihinin, ilgili kurumlara bildirim tarihi sayılacağı ve 5510 s.K.'nun 8, 9 ve 11 inci maddelerine göre işyeri, sigortalı ve altişverenler tarafından işyerlerine ilişkin kuruma yapılan bildirimlerle tescil işlemlerine esas belge ve eklerinin birer sureti SGK tarafından 15 gün içinde Bakanlık, Bölge Müdürlükleri ve İŞKUR'a gönderileceği ve ilgili kurumların da mevzuatları uyarınca işlem yapacakları düzenlenmiştir.

Bu düzenlemelere rağmen uygulamada tereddütler doğmuştur. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından, konu hakkındaki uygulama tereddütlerini giderecek ve işleyişi belirginleştirecek bir tebliğ yayınlanmalı ve ayrıca detay açıklamalar da SGK tarafından yayınlanacak genelgeyle yapmalıdır.

Tahsin Sınav