Sosyal Sigortalar uygulamasındaki idari para cezaları 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 102. maddesinde düzenlenmiş bulunuyor. İdari para cezalarına ilişkin düzenlemede, bildirge ve hizmet belge yükümlülüğünün yanı sıra işverenlerin tutmak zorunda oldukları defter ve dayanağı belgelere ilişkin düzenlemelerde yer almaktadır. Ayrıca defter ve dayanağı belgelere ilişkin idari para cezaları ibraz ve nizam açısından ayrıma tabi kılınmıştır.

Kayıt ve belgelerin ibraz edilmemesi ile ilgili idari para cezaları

İşverenlerin ilgili olduğu yılı takip eden yıl başından başlamak üzere 10 yıl süreyle saklamak zorunda oldukları kayıt ve belgeler, kurumun denetim ve kontrolle yetkili memurlarınca yazılı olarak istenebilir. Yazılı ihtara rağmen 15 gün içinde mücbir sebep olmaksızın ibraz ödevini tam olarak yerine getirmeyen işverenlere;
* Bilanço esasına göre defter tutmakla yükümlü olanlar için aylık asgari ücretin 12 katı tutarında,
* Diğer defterleri tutmakla yükümlü olanlar için aylık asgari ücretin 6 katı tutarında,
Defter tutmakla yükümlü değil iseler, asgari ücretin 3 katı tutarında idari para cezası uygulanacaktır.
* Örneğin; kurumun ilgili ünitesinde işlem gören A limited şirketine ait işyerinin 1 Ocak 2007-31 Aralık 2007 dönemine ait yasal kayıt ve belgeleri 29 Temmuz 2009 tarih ve 12345 sayılı tebliğ yazısı ile istenmiş olsun. A limited şirketi yetkilileri 29 Temmuz 2009 tarih ve 12345 sayılı tebliğ yazısını 15 Ağustos 2009 tarihinde tebellüğ etmişlerdir. A limited şirketi yetkilileri, istenen işyeri kayıt ve belgelerini kurumun yetkili memuruna en geç 30 Ağustos 2009 tarihi mesai saati bitimine kadar ibraz etmek zorundadırlar. Eğer ki, A limited şirketi yetkilileri 30 Ağustos 2009 tarihi mesai saati bitimine kadar yasal kayıt ve belgeleri ibraz etmemişler ise 12 asgari ücret tutarında idari para cezası ile karşı karşıya kalacaklardır.

Kayıt ve belgelerin geçersizliği ile ilgili idari para cezaları

İşverenlerin tutmak zorunda oldukları defterlerin hangi hallerde geçersiz sayılacağı ve sonrasında idari para cezası uygulanabileceğine 5510 sayılı yasanın 102. maddesinin e fıkrasında yer verilmiştir.
Buna göre;
* Geç tasdik ettirilen defterlerin tasdik tarihinden önceki kısmı,
* İşçilik ücretlerinin işlenmediği, eksik veya fazla işlendiği aylar,
* İşyerinde çalışmadığı tespit edilen kişiler ile ilgili ücretin ilişkin olduğu aylar,
* Sigorta Primine Esas Kazancın tespitine imkan vermeyecek şekilde usulsüz, karışık veya noksan tutulmuş olduğu aylar,
* Herhangi bir aya ait ücretin, dahil olduğu hesap dönemine işlenmemiş olduğu ay,
* Asgari işçilik uygulaması sonucu, re'sen tahakkuk yapılan aylar,
* Durum tespiti, kamu kurum ve kuruluşları ile benzeri kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelere istinaden çalıştığı tespit edilen sigortalıların ücret tediye bordrosunda isminin bulunmadığı aylar,
* Tasdik defterin dolması nedeniyle tasdiksiz sayfalara kaydedilen aylar, geçerli sayılmaz. Sayılan geçersizlik hallerinin gerçekleştiği her bir takvim ayı için aylık asgari ücretin yarısı tutarında idari para cezası uygulanabilecektir. Ayrıca tasdiksiz tutulmuş defterler söz konusu ise tutmak zorunda olduğu defterin türüne göre, asgari ücretin 12 ya da 6 katı tutarına göre idari para cezası uygulanır.
Eğer ki, işveren bilanço esasına göre defter tutulması gerekirken işletme esasına göre defter tutmuş ise tutulan aylar için asgari ücretin 12 katı idari para cezası uygulanacaktır.

Ücret ödeme bordoları ile ilgili idari para cezaları

İşverenler tarafından ibraz edilen ücret ödeme bordrolarında; işyerinin sicil numarası, bordronun ilişkin olduğu ay, sigortalının adı, soyadı, sigortalının sosyal güvenlik sicil numarası, ücret ödenen gün sayısı, sigortalının ücreti, ödenen ücret tutarı ve ücretin alındığına dair sigortalının imzasının bulunması zorunludur. Saydığımız unsurlardan herhangi birini ihtiva etmeyen ücret tediye bordroları geçerli sayılmayacaktır. Geçersiz kabul edilen her bir ücret bordrosu için aylık asgari ücretin yarısı tutarında idari para cezası uygulanabilecektir. İdari para cezaları, fiilin işlendiği tarihten itibaren 10 yıllık zamanaşımına tabidir.

Yaşar TAŞDEMİR - SGK Müfettişi