ELEKTRONİK ORTAMDA GERÇEKLEŞEN TİCARETİN VERGİSEL BOYUTU




I.GİRİŞ

Bilindiği üzere elektronik yaşam tüm yönleri ile hepimizi sarmaladı. Artık, hayata dair olan tüm işlerimizi elektronik ortamda yapmaya başladık.

Kuşkusuz ki, saygın ve nitelikli meslek mensubu olan Mali Müşavirler günlük yaşamda sürekli olarak elektronik ortamda işlem yapmaktadırlar. Hatta bu durum öylesine bir hal almıştır ki, çoğu zaman işletme içindeki diğer departmanlara dahi bilgi verir hale gelinmiştir......

Peki sürekli olarak dilimizde olan, internet yada elektronik ortamdan kasıt kavramları neyi ifade etmektedir?

Internet, birçok bilgisayar sisteminin birbirine bağlı olduğu, dünya çapında yaygın olan ve sürekli büyüyen bir iletişim ağıdır. Internet, insanların her geçen gün gittikçe artan "üretilen bilgiyi saklama/paylaşma ve ona kolayca ulaşma" istekleri sonrasında ortaya çıkmış bir teknolojidir. Bu teknoloji yardımıyla pek çok alandaki bilgilere insanlar kolay, ucuz, hızlı ve güvenli bir şekilde erişebilmektedir. İnternet?i bu haliyle bir bilgi denizine, ya da büyükçe bir kütüphaneye benzetebiliriz. Internet?e, bakış açımıza bağlı olarak farklı tanımlamalar da getirebiliriz : Internet,

Sayıca .............?u aşkın insanın kendi arasında etkileştiği, bilgi değiş-tokuşu yapabildiği ve kendi yazısız kuralları olan büyük bir topluluktur. Bu, internetin sosyal yönüdür.
Pek çok yararlı bilginin bir tuşa basmak kadar yakın olduğu dev bir kütüphanedir.
Sayıca ............?u aşkın bilgisayarın bağlı olduğu çok büyük bir bilgisayar ve iletişim ağıdır.
Kişilerin değişik konularda fikirlerini serbestçe söyleyebilecekleri ortamlar barındıran bir demokrasi platformudur.
Evden alış-veriş, bankacılık hizmetleri, radyo-televizyon yayınları, günlük gazete servisleri vb gibi uygulamaları ile aslında internet aynı zamanda bir hayat kolaylaştırıcıdır.
Tüm bu tanımların arakesitinde yer alan ise "Bilgiye Ulaşım ve Onu Paylaşım, sonrasında da elde edilen bilgiyi kullanım" dır.

Sonuç olarak, Internet, önümüzdeki yıllarda üretilecek bilgilerin dolaşım sistemidir. Ticari boyutunun da ortaya çıkmasıyla yaşamla daha çok iç içe geçmeye başlamıştır. Internet farklı bir ortam, farklı bir uzay. Kendi, yazılı olmayan, kuralları olan; kendi toplumu olan bambaşka bir uzay. Klasik yaşama biçimlerini, değer yargılarını değiştiren; hayatımıza yeni kavramlar, yeni uğraşlar getiren birşey. Hayatımızı etkiliyor. Hem de çok fazla bir biçimde. (1)

Bununla birlikte bu işin kaçınılmaz ve tartşılmaz bir boyutu yani internet işlemlerinin ticari boyutu gözardı edilmemelidir.

Internet'in 1990'ların başlarından itibaren bu kadar yaygınlaşmasının en temel nedenlerinden birisi ve belki de en önemlisi "para kazandırabilecek potansiyele sahip" bir imkan olmasıdır. Bu iletişim ağına bağlı bilgisayarlar yolu ile alışverişler yapılabilmekte, borsa/bankacılık işlemleri yerine getirilebilmektedir. Bu haliyle internet'in "ağ teknolojisi" kimliğinin yanında bir de "medya" özelliğinden söz edebiliriz. Internet artık ciddi reklam paralarının dönmeye başladığı ve şirketlerin ürünlerini pazarladığı bir ortam haline gelmeye başlamıştır. (2)

II. ÜLKEMİZDE İNTERNET VE KONUYA KURUMSAL YAKLAŞIM

Globalleşme kavramının amacı ve aşamasını gerçekleştirdiğini düşündüğüm Dünyamızda, elektronik ortamda yapılan işlemler yönü ile ülkemiz mutlak surette önemli bir yer edinmiştir. Son dönemde mevzuata ilişkin çalışmalar ve özellikle e-devlet gibi atılımlar , projeler bu savı destekler mahiyet taşımaktadır kanımca....
Konuya ilişkin olarak, Saygıdeğer hocam Sayın Yrd.Doç.Dr. Kübra Karaosmanoğlu?nun ?E-TİCARETİN TÜRKİYE PROFİLİ VE İNTERNET? başlıklı yazısında ?Bilgi çağını yaşadığımız günümüzde insan, daha önceleri hayal bile edemediği şeyleri yaşamında gerçekleştirmeye başlamıştır. Bugün ulaşılan teknolojik çizgi de, insanlar birbiri ile yüzyüze iletişim yerine telefon (cep telefonu, mobil telefon, görüntülü telefon), fax, televizyon, internet vb. araçları tercih ederek iletişimi gerçekleştirmektedirler.
İnsanlık tarihinin en hızlı değişimlerinin yaşandığı son yüzyılda insan yaşamında önemli bir yer kaplayan pek çok kavram şekil değiştirdi. Bilgi çağının beraberinde getirdiği bu kavramlardan birisi de değişen yüzü ile ticaret ya da yeni adıyla e-ticaret yani elektronik ticarettir.

Geçmişi binlerce yıl öncesine dayalı, ateş ve tekerleğin icadı kadar insan için önemli olan ticaret, tarih boyunca insanlığın gelişimini takip etmiş ve farklı görünümlerde faaliyetlerini sürdürmüştür.

Birey olarak insan, gereksinimlerini karşılayabilmek ve yaşamını devam ettirebilmek için satın alma işlemini yapıyor ve yapmak zorunda. Önceleri mağazalardan veya son satış noktalarından birey tarafından gerçekleştirilen bu satın almalar bazılarımız için keyifli anların yaşandığı zamanlardır ve müşteri satın almak istediği her şey için bizzat kendisi harekete geçmek zorundadır. Günümüzün yoğun iş temposunda ise, daha çok bunaltıcı bir vakit kaybı olarak ele alınan satın almalar teknolojik gelişmelerle yeni bir boyut kazandı ve işyerinden, evden alışveriş devri başladı. Katalog ve posta yolu ile gerçekleştirilen alışverişlerin yanısıra, internet yoluyla gerçekleştirilen satın almalar ön plana çıkarak, dijital bir yaşam tarzının günlük faaliyetlerimizi nasıl etkilediğini net bir şekilde ortaya koymaktadır.? Demektedir.

Yine aynı yazıda, ?Ülkemizde henüz internet ile ilgili kesin rakamlara ve bilgilere ulaşmak mümkün değil. Hergün sayılarına yenilerinin eklendiği internet sağlayıcı şirketler (ISS) televizyon, radyo ve açık hava reklamlarını işgal etmiş durumda, denilmekle boyutlar ortaya konulmuştur.? Denilmektedir.

Elektronik ticaret daha yolun başında ve gelişime açık bir kapasiteye sahip. İnternet üzerinden alışveriş giderek hızla büyümekte ve internet herkesin iştahını kabartan bir dağıtım ve pazarlama kanalı olarak kendini ispat etmiş bir konumda.

?Mal ve hizmetini hat üzerinde satışa sunarak, depolama kirasından ve o mekanları kullanacak istihdam edilmesi söz konusu personel sayısından ve de elektrik, su, ısıtma, bakım, sigorta... vb. gibi sabit giderlerden tasarruf eden e-ticarethaneler maliyetlerde yaşadığı düşüşün bir bölümünü fiyata yansıtmaktadırlar.
Çağın önemli bir getirisi olan teknolojik gelişmeler bir yandan iletişim teknolojilerini desteklerken, bir yandan da toplumsal, kültürel ve hukuksal alanlarda büyük değişimleri ortaya koymuştur. İşletmelerin geleneksel bir bakış açısından uzaklaşarak yeni pazar fırsatları olan sanal ortamlara kayması ve gelişme göstermesi beklenen bir olgudur. Bilgi teknolojileri pek çok sektör işletmesini online üzerinde yeniden yaratmaktadır.?(3)

III. VERGİSEL AÇIDAN ELEKTRONİK TİCARET

Elektronik ortamda gerçekleşen işlemler ve bunun dayandığı teknolojik yenilikler oldukça hızlıdır. Bundan dolayıdır ki, Dünyada ve Ülkemizde bizim konumuzu ilgilendiren kısmı ile vergisel zeminin mutlak surette bu hıza ayak uydurmasında önem vardır.

Bu pazarda arz,talep ve ödemenin sayısal (digital) yolla yapılması web sunucusunun nerede olduğunun bilinmemesi, elektronik para ile yapılan ödemelerin kimin tarafından yapıldığının bilinmemesi elektronik ticaretin vergi açısından sorunlu doğmasına neden olmuştur. Elektronik alandaki bu hızlı gelişmeye klasik mali yapılar ayak uyduramamış ve uygulamanın gerisinde kalmıştır. Elektronik ticaretle uğraşanlar bu eksikliği gelişmenin başında algılamış ve yıllarca vergi kaybına yol açılmış olup bu açıklık halen devam etmektedir.(4)
Elektronik ticaret konusunda, dünya genelinde yaşanan gelişmelere paralel olarak bir çok ülke ve uluslararası kuruluş elektronik ticaret ve onunla bağlantılı konuları gündemine almıştır. WTO (Dünya Ticaret Örgütü). UNCTAD (BM Ticaret ve Kalkınma Konferansı),OECD (iktisadi işbirliği veKalkınma Teşkilatı), Avrupa Birliği, Birleşmiş Milletlere bağlı CEFACT ( Birleşmiş Milletler Yönetim, Ticaret ve Ulaştırma işlemlerini Kolaylaştırma Merkezi).UNCITRAL ( Birleşmiş Milletler Uluslararası Ticaret Kanunu Komisyonu) gibi kuruluşlar ile ITU (Uluslararası Haberleşme Birliği) ve Dünya Bankası 'nın son bir kaç yıldır ticarette etkinliğin sağlanması amacıyla, elektronik ticarete ilişkin konularda yoğun olarak çalışmaya başladıkları gözlenmektedir.Bu konuda TÜBİTAK Bilgi. Teknolojileri Araştırma Enstitüsü 'nün Elektronik Ticaret Teknik Çalışma Grubu'nun çalışmaları ülkemizde bu konuda dikkati çeken ve ilk ciddi çalışmalar sayılabilir.(5)

IV. VERGİ İDARESİNİN KONUYA BAKIŞINA İLİŞKİN BİR MUKTEZA

Bununla birlikte konuya ilişkin olarak Gelir İdaresi Başkanlığımız Konya Vergi Dairesi Başkanlığı Mükellef Hizmetleri Usul Grup Müdürlüğümüzce internet üzerinden satışı yapılan hizmetin belgelendirilmesi hakkında bir mükellefe verilen bir muktezada, ?İlgi dilekçenizde; ???..... Vergi Dairesinin ........ vergi kimlik numarasında kayıtlı mükellefi olduğunuzu, şirketiniz tarafından üretilen yazılım ürünlerinin WEB sitesi aracılığı ile internet düzerinden download ettirmek suretiyle yurt dışı alıcılara satışının yapılması planlandığı belirtilerek, yurtdışı alıcılara satışı yapılan yazılımlar için internet üzerinden belge düzenlenip düzenlenemeyeceği ile satış işleminin Katma Değer Vergisi Kanununa göre ihracat olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği konusunda görüş istemektesiniz.
3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 1?inci maddesine göre; Türkiye?de ticari, sınai, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve hizmetler katma değer vergisine tabi bulunmaktadır.

Aynı Kanunun 4?üncü maddesinde; ?,hizmet teslim ve teslim sayılan haller ile mal ithalatı dışında kalan işlemlerdir.

Bu işlemler; bir şeyi yapmak, işlemek, meydana getirmek, imal etmek, onarmak, temizlemek, muhafaza etmek, hazırlamak, değerlendirmek, kiralamak, bir şeyi yapmayı taahhüt etmek gibi, şekillerde gerçekleşebilir.? Hükmü yer almaktadır.

Yine aynı Kanunun ? mal ve hizmet İhracatı? başlıklı 11?inci maddesinin 1?inci fıkrasında, ihracat teslimleri ve bu teslimlere ilişkin hizmetler ile yurt dışındaki müşteriler için yapılan hizmetlerin katma değer vergisinden müstesna olduğu hükme bağlanmıştır.

Anılan Kanunun ?İhracat Teslimi ve Yurt Dışındaki Müşteriler İçin yapılan Hizmetler? başlıklı 12?inci maddesinin 2?inci fıkrasında; ?? Bir hizmetin yurt dışındaki müşteriler için yapılan hizmet sayılabilmesi için aşağıdaki şartlar yerine getirilmiş olmalıdır.

a) Hizmetler yurt dışındaki bir müşteri için yapılmış olmalıdır.

b) Hizmetten Yurt dışında faydalanılmalıdır.? denilmektedir.

hizmet ihracına ilişkin açıklamalar 17, 26 ve 30 seri numaralı Genel Tebliğlerde yapılmış olup, konu ile ilgili olarak 31.12.1987 tarih ve 19681 Mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 26 seri numaralı Katma Değer Vergisi Genel Tebliğinin ?hizmet İhracatı? başlıklı ?K? bölümünde ise; hizmet ihracatında katma değer vergisi istisnası uygulanabilmesi için aşağıdaki şartların gerçekleşmiş olması gerektiği belirtilmiştir.

hizmet Türkiye?de yurt dışındaki bir müşteri için yapılmış olmalıdır.
Fatura veya benzeri nitelikteki belge yurt dışındaki müşteri adına düzenlenmelidir.
hizmet bedeli, döviz olarak Türkiye?ye getirilmelidir.
Hizmetten yurt dışında yararlanılmalıdır.

Bu açıklamalar çerçevesinde; şirketiniz tarafından üretimi yapılan yazılım ürünlerinin yurt dışındaki bir firmaya teslimi yukarıda belirtilen şartları taşıması halinde hizmet ihracatı kapsamında değerlendirilecek ve katma değer vergisinden müstesna olacak, yüklenilen katma değer vergisi indirim konusu yapılabilecek ve indirim konusu yapılamayan kısım için iade talep edilebilecektir.

Diğer taraftan, 213 sayılı vergi Usul Kanununun 229?uncu maddesinde fatura; ?Fatura, satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesikadır.? Şeklinde tanımlanmış ve müteakip maddelerde fatura düzeni ve kullanma zorunluluğuna ilişkin hükümlere yer verilmiştir.

02.02.1985 tarih ve 18654 sayılı Resmi Gazete?de yayımlanan vergi Usul Kanunu Uyarınca vergi Mükellefleri Tarafından Kullanılan Belgelerin Basım ve Dağıtım Hakkında Yönetmelik ile Fatura, Müstahsil Makbuzu, Serbest Meslek Makbuzu, Gider Pusulası Perakende Satış Vesikaları (Perakende Satış Fişi, Makineli Kasaların Kayıt Ruloları, Giriş ve Yolcu Taşıma Biletleri), Sevk İrsaliyesi, Taşıma İrsaliyesi Yolcu Listesi, Günlük Müşteri Listesi ve Bakanlıkça kullanılması zorunlu hale getirilen belgelerin üçüncü şahıslara basım ve dağıtım işlemlerine ilişkin şekil, şart, usul ve esaslar belirlenmiş ve bu esaslara uyulma mecburiyeti getirilmiştir.

Aynı yönetmeliğin 16?ncı maddesinde ise, ?159 seri numaralı vergi Usul Kanunu Genel Tebliği gereğine Notere tasdik ettirilmemiş veya bu yönetmelik esaslarına göre hazırlanmamış olan belgeleri kullanan mükellefler hakkında, bu belgelerin hiç düzenlenmemiş olduğu kabul edilerek, vergi Usul Kanununun ilgili hükümleri uyarınca işlem yapılır.? denilmiştir.

Ayrıca, 213 sayılı vergi Usul Kanununun mükerrer 257?nci maddesinin 3?üncü bendinde; ?Tutulması ve düzenlenmesi zorunlu defter, kayıt ve belgelerin mikro film, mikro fiş, veya elektronik bilgi ve kayıt araçlarıyla yapılması veya bu kayıt ortamlarında saklanması hususunda izin vermeye veya zorunluluk getirmeye, bu şekilde tutulacak defter ve kayıtların kopyalarının Maliye Bakanlığında veya muhafaza etmekle görevlendireceği kurumlarda saklanması zorunluluğu getirmeye, bu konuda uygulama usul ve esaslarını belirlemeye, yetkilidir.? hükmü yer almaktadır.

Bu nedenle, söz konusu uygulamaya ilişkin usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkili olduğundan ve Bakanlıkça elektronik ortamda belge düzenlenmesine ilişkin herhangi bir açıklama yapılmadığından elektronik ortamda belge düzenlemeniz mümkün bulunmamaktadır.? Şeklinde mükellefe izahta bulunulmuştur.(6)

V.SONUÇ


Kuşkusuz ki, elektronik ortamda yapılan ticaretin vergileme açısından irdelenmesi yönünde, vergi idaremizin elektronik fatura da dahil olmak üzere son dönemdeki takdire şayan çalışmalarını görmekteyiz.

Dünya artık bırakın bir sene öncesini, birgün önceki Dünya değil...

Değişimlere ve yeniliklere çok kısa sürede alışan bir toplum olmanın verdiği artıları kullanmak suretiyle kamusal vergilemenin ileride en önemli kısmını oluşturacağını düşündüğüm elektronik tabanlı vergileme konusunda adımları dahada hızlandırmanın gerekli olduğu kuşku götürmez bir gerçektir.

Son olarak değişim ve zamana ilişkin

?Ne sen Eski Sen! Ne ben Eski ben!

Yararlanılan kaynaklar

(4),(5) ELEKTRON K T CARET N VERG SEL BOYUTU Prof.Dr.Cüneyt Binatlı

(6) Vergi Dairesi Başkanı