DÜNYA

06.07.2005, ÇARŞAMBA

"İhtirazi kayıtla beyan ve yargı yolu"


Veysi Seviğ

Vergi Usul Yasası'nın 378'inci maddesi uyarınca "Vergi mahkemesinde dava açabilmek için verginin tarh edilmesi, cezanın kesilmesi, tadilat ve takdir komisyonları kararlarının tebliğ edilmiş olması; tevkif yoluyla alınan vergilerden istihkak sahiplerine ödemenin yapılmış ve ödemeyi yapan tarafından vergi kesilmiş olması lazımdır."

Yasal düzenleme gereği "mükellefler beyan ettikleri matrahlara ve bu matrahlar üzerinden tarh edilen vergilere karşı dava açamazlar."

Uygulamada mükelleflerin beyanlarına bağlı olmaları ve beyan ettikleri matrah ve bu matrah üzerinden tahakkuk eden vergiye karşı dava açamamaları ve vergilendirme konusunda ikileme düşülen hallerde beyanname verilip verilmeyeceği veyahut da ilgili konunun beyannameye dahil edilip edilmeyeceği konusunda duraksama yaratmaktadır. "İhtirazi kayıt, yoluyla beyan bu durum istisna oluşturmaktadır. Çünkü İdari Yargılama Yasası'nın 27'nci maddesinin 3 numaralı fıkrası hükmünden yararlanılmak suretiyle duraksama yaratan konu da beyan edilebilmekte veyahut da beyannameye dahil edilebilmekte, bu bağlamda tahakkuk eden vergiye karşı sonradan yargı yoluna başvurulabilmektedir.

"İhtirazi kayıt, Osmanlıca bir terkip olup terkiben asıl yapısı "kayd-ı ihtirazi"dir. İhtirazın sözlük anlamı "geri durma, "çekinme", "ön koşul" ya da "kabul etmeme" olarak ifade edilmektedir. Bu durumda, ihtirazi kayıt tamlamasının karşılığını "çekinme kaydı" ya da çekince kaydı veya "kabul etmeme kaydı" olarak düşünebiliriz." (Yerlikaya, Kürşat "İhtirazi Kayıtla Beyan ve Yargı Yolu" Kazancı Yayınları 2005, Sf:4)

İhtirazi kayıt gerçekte bir genel hukuk müessesesidir. Hukukun bir çok alanında yaygın olarak kullanılmaktadır. Vergi hukukunda da son yıllarda giderek yaygınlaşan bir uygulama biçimi olarak karşımıza çıkmaktadır. Vergi Barışı Kanunu'nun 3'üncü maddesinin altıncı fıkrasında da özel nitelikte bir düzenleme ile yasa maddesinin uygulanmasında ihtirazi kayıtla verilen beyannameler için geçerli olan hususu hükme bağlanmış bulunmaktadır.

İhtirazi kayıtla beyan ve bu tür beyanların yargı yoluna taşınması ile ilgili olarak bugüne kadar özgün bir yayına ülkemizde rastlanamamıştır.

Atatürk Üniversitesi Erzincan Hukuk Fakültesi Mali Hukuk Öğretim üyelerinden Sayın Dr. Gökhan Kürşat Yerlikaya konuyla ilgili geniş kapsamlı bir çalışma yapmış ve bu çalışması "İhtirazi Kayıtla Beyan ve Yargı Yolu" başlığı ile yayımlanmış bulunmaktadır.

Üç bölüm ve 255 sayfadan oluşan çalışmanın birinci bölümünde kavram tanımı, diğer hukuk dallarında ihtirazi kaydın niteliği, ihtirazi kayıt ve hukuk devleti ilişkisi, ihtirazi kaydın vergi hukukundaki özelliği, tarihçe, ihtirazi kayıt itiraz ve pişmanlık-ıslah ilişkisi, ihtirazi kayıt düzeltme ilişkisi ve uzlaşma, ihtirazi kayıt ve tarhiyat öncesi uzlaşma ilişkileri üzerinde durulmuştur.

İkinci bölümde vergi hukukunda ihtirazi kaydın hukuki niteliğin, ihtirazi kayıt niteliğinde olmayan bildirim ve şerhler, ihtirazlı kayıtla beyanda tipleştirme-tipiklik ilişkisi, ihtirazi kayıtla verilen beyannamenin karine değeri, mukteza istemenin ihtirazi kayda etkisi, ihtirazi kaydın ortaya çıkış nedenleri, ihtirazi kayıtla beyanname vermenin kapsamı, ihtirazi kayıtla beyanda bulunabilecek kişiler, kanuni temsilciler ve ihtirazi kayıt, ihtirazi kayıtla beyanname vermede usul, tarhiyatta usul, ihtirazi kayıtla beyanname vermenin sonuçları incelenmiştir.

Üçüncü bölümde ise ihtirazi kayda bağlı vergi davasının hukuki niteliği, ihtirazi kayıt ve yargı mahkemesinde dava açma, yürütmeyi durdurma talebinde bulunulması, vergi davasının ele alınması ve vergi mahkemesi kararı, vergi mahkemesi kararına karşı başvuru yolları vergi mahkemesinin ısrar kararı, kararlara karşı diğer kanun yolları, yargı kararlarının sonuçları tartışılmıştır.

Çalışmanın sonunda örnek Danıştay kararlarına yer verilmiştir ayrıca da konuya ilişkin "dava dilekçesi örneği" eklenmiş bulunmaktadır.

Kitap ekinde yer alan kaynakça, konuya ilgi duyanlar için önem arz edecek nitelikte geniş kapsamlı olarak tutulmuştur.

Sayın Gökhan Kürşat Yerlikaya uzun ve özverili bir çalışma ile ülkemizde giderek yaygın bir biçimde başvurulan ve hukuki bir hak niteliğinde olan "ihtirazi kayıtla beyan" müessesesini bütün boyutları ile gün ışığına çıkarmış bulunmaktadır.

Söz konusu çalışma Kazancı Kitap Ticaret AŞ tarafından yayıma hazırlanmış olup, dileyenler söz konusu kurumun "Binbidirek Mh. Divanyolu Cad. Binbirdirek İşhanı No: 15 Sultanahmet/İstanbul" adresinden veya (0212) 458 43 03 veya 458 43 10 telefon veyahut da (0212) 458 42 74 faks aracılığı ile istemde bulunabilirler.

"İhtirazi Kayıtla Beyan ve Yargı Yolu" başlıklı çalışma tüm meslek mensuplarını, akademisyenleri ve yöneticileri yakından ilgilendirmektedir. Özellikle meslek sınavlarına hazırlananların bu çalışmayı bir defa okumalarında yarar vardır.


Pınar EROL
SMMM