Bireysel Emeklilik Sisteminden Ayrılma Sonrası Gelir Vergisi ve Engellilik İndirimi:
Türkiye’de bireysel emeklilik sisteminden zorunlu sebeplerle ayrılan engelli bireylerin gelir vergisi kesintileri, çeşitli vergi mevzuatlarına göre belirlenmektedir. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 31. maddesi, engellilerin gelir vergisi indiriminden nasıl yararlanabileceklerini düzenler. Ancak, bireysel emeklilik sisteminden on yıldan az süreyle katkı payı ödeyerek ayrılan engellilerin, bu gelir üzerinden engellilik indirimi talep etmeleri mümkün değildir.
2026 yılı itibariyle, engellilik indirim oranları şu şekilde belirlenmiştir:
193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun;
– 31 inci maddesinde;
“Çalışma gücünün asgari %80’ini kaybetmiş bulunan hizmet erbabı birinci derece engelli, asgari % 60’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ikinci derece engelli, asgari % 40’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ise üçüncü derece engelli sayılır ve aşağıda engellilik dereceleri itibariyle belirlenen aylık tutarlar, hizmet erbabının ücretinden indirilir.
Engellilik indirimi;
– Birinci derece engelliler için 2024 yılı için 6.900 TL.
– İkinci derece engelliler için 2024 yılı için 4.000 TL.
– Üçüncü derece engelliler için 2024 yılı için 1700 TL’dir.
…”
– 75 inci maddesinde;
“Sahibinin ticari, zirai veya mesleki faaliyeti dışında nakdi sermaye veya para ile temsil edilen değerlerden müteşekkül sermaye dolayısıyla elde ettiği kar payı, faiz, kira ve benzeri iratlar menkul sermaye iradıdır.
Kaynağı ne olursa olsun aşağıda yazılı iratlar menkul sermaye iradı sayılır.
…
b) On yıl süreyle katkı payı ödemiş olmakla birlikte emeklilik hakkı kazanmadan ayrılanlar ile bu süre içinde kısmen ödeme alanlara yapılan ödemelerin içerdiği irat tutarı (4632 sayılı Kanun kapsamında bireysel emeklilik hesabına yapılan Devlet katkılarının ödemeye konu olan kısımlarına isabet eden irat tutarı dâhil.),
c) Emeklilik hakkı kazananlar ile bu sistemden vefat, maluliyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayrılanlara yapılan ödemelerin içerdiği irat tutarı (4632 sayılı Kanun kapsamında bireysel emeklilik hesabına yapılan Devlet katkılarının ödemeye konu olan kısımlarına isabet eden irat tutarı dâhil.).
…”
– 89 uncu maddesinde;
“…
3. Serbest meslek faaliyetinde bulunan engellilerin beyan edilen gelirlerine, 31 inci maddede yer alan esaslara göre hesaplanan yıllık indirim (Bu indirimden bakmakla yükümlü olduğu engelli kişi bulunan serbest meslek erbabı ile hizmet erbabı (tevkifat matrahı dâhil) da yararlanır.).
…”
hükümlerine yer verilmiştir.
Ayrıca, Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinin birinci fıkrasının (16) numaralı bendi uyarınca bireysel emeklilik sisteminden; on yıldan az süreyle katkı payı ödeyerek ayrılanlar ile bu süre içinde kısmen ödeme alanlara yapılan ödemelerin içerdiği irat tutarı üzerinden %15, on yıl süreyle katkı payı ödemiş olmakla birlikte emeklilik hakkı kazanmadan ayrılanlar ile bu süre içinde kısmen ödeme alanlara yapılan ödemelerin içerdiği irat tutarı üzerinden %10, emeklilik hakkı kazananlar ile bu sistemden vefat, maluliyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayrılanlara yapılan ödemelerin içerdiği irat tutarı üzerinden ise % 5 oranında gelir vergisi tevkifatı yapılmaktadır.
Diğer taraftan, 222 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin “3.Engelli indiriminden yararlanacaklar” başlıklı bölümünün “5. Engelli indirimi” başlıklı alt bölümünde;
” Engellilik indirimi;
– Özürlü hizmet erbabı ile bakmakla yükümlü olduğu özürlü kişi bulunan hizmet erbabına,
– Özürlü serbest meslek erbabı ile bakmakla yükümlü olduğu özürlü kişi bulunan serbest meslek erbabına,
– Basit usulde vergilendirilenlerden, tüccar ve ücretli durumuna girmeksizin, imalat, tamirat ve küçük sanat işleri ile uğraşan (ilk madde ve yardımcı malzeme müşteriye ait olarak faaliyet gösteren terzi, tamirci, marangoz gibi) özürlülere,
uygulanmaktadır.”
açıklaması yer almaktadır.
Yukarıda yer alan hüküm ve açıklamalar kapsamında, bireysel emeklilik sisteminden on yıldan az süre ile katkı payı ödeyerek ayrılmanız neticesinde sistemden elde edilen gelir üzerinden %15 oranında gelir vergisi tevkifatı yapılması gerekmektedir dolayisiyla menkul sermaye iradı nedeniyle engellilik indiriminden yararlanaianilamaz.
Sık Sorulan Sorular
Türkiye’de bireysel emeklilik sisteminden zorunlu sebeplerle ayrılan engelli bireylerin gelir vergisi kesintileri, çeşitli vergi mevzuatlarına göre belirlenmektedir. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 31. maddesi, engellilerin gelir vergisi indiriminden nasıl yararlanabileceklerini düzenler. Ancak, bireysel emeklilik sisteminden on yıldan az süreyle katkı payı ödeyerek ayrılan engellilerin, bu gelir üzerinden engellilik indirimi talep etmeleri mümkün değildir.
2026 yılı itibariyle, engellilik indirim oranları şu şekilde belirlenmiştir:
- Birinci derece engelliler için: 12.000 TL
- İkinci derece engelliler için: 7.000 TL
- Üçüncü derece engelliler için: 3.000 TL
193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun;
– 31 inci maddesinde;
“Çalışma gücünün asgari %80’ini kaybetmiş bulunan hizmet erbabı birinci derece engelli, asgari % 60’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ikinci derece engelli, asgari % 40’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ise üçüncü derece engelli sayılır ve aşağıda engellilik dereceleri itibariyle belirlenen aylık tutarlar, hizmet erbabının ücretinden indirilir.
Engellilik indirimi;
– Birinci derece engelliler için 2024 yılı için 6.900 TL.
– İkinci derece engelliler için 2024 yılı için 4.000 TL.
– Üçüncü derece engelliler için 2024 yılı için 1700 TL’dir.
…”
– 75 inci maddesinde;
“Sahibinin ticari, zirai veya mesleki faaliyeti dışında nakdi sermaye veya para ile temsil edilen değerlerden müteşekkül sermaye dolayısıyla elde ettiği kar payı, faiz, kira ve benzeri iratlar menkul sermaye iradıdır.
Kaynağı ne olursa olsun aşağıda yazılı iratlar menkul sermaye iradı sayılır.
…
- Bireysel emeklilik sisteminden;
b) On yıl süreyle katkı payı ödemiş olmakla birlikte emeklilik hakkı kazanmadan ayrılanlar ile bu süre içinde kısmen ödeme alanlara yapılan ödemelerin içerdiği irat tutarı (4632 sayılı Kanun kapsamında bireysel emeklilik hesabına yapılan Devlet katkılarının ödemeye konu olan kısımlarına isabet eden irat tutarı dâhil.),
c) Emeklilik hakkı kazananlar ile bu sistemden vefat, maluliyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayrılanlara yapılan ödemelerin içerdiği irat tutarı (4632 sayılı Kanun kapsamında bireysel emeklilik hesabına yapılan Devlet katkılarının ödemeye konu olan kısımlarına isabet eden irat tutarı dâhil.).
…”
– 89 uncu maddesinde;
“…
3. Serbest meslek faaliyetinde bulunan engellilerin beyan edilen gelirlerine, 31 inci maddede yer alan esaslara göre hesaplanan yıllık indirim (Bu indirimden bakmakla yükümlü olduğu engelli kişi bulunan serbest meslek erbabı ile hizmet erbabı (tevkifat matrahı dâhil) da yararlanır.).
…”
hükümlerine yer verilmiştir.
Ayrıca, Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinin birinci fıkrasının (16) numaralı bendi uyarınca bireysel emeklilik sisteminden; on yıldan az süreyle katkı payı ödeyerek ayrılanlar ile bu süre içinde kısmen ödeme alanlara yapılan ödemelerin içerdiği irat tutarı üzerinden %15, on yıl süreyle katkı payı ödemiş olmakla birlikte emeklilik hakkı kazanmadan ayrılanlar ile bu süre içinde kısmen ödeme alanlara yapılan ödemelerin içerdiği irat tutarı üzerinden %10, emeklilik hakkı kazananlar ile bu sistemden vefat, maluliyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayrılanlara yapılan ödemelerin içerdiği irat tutarı üzerinden ise % 5 oranında gelir vergisi tevkifatı yapılmaktadır.
Diğer taraftan, 222 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin “3.Engelli indiriminden yararlanacaklar” başlıklı bölümünün “5. Engelli indirimi” başlıklı alt bölümünde;
” Engellilik indirimi;
– Özürlü hizmet erbabı ile bakmakla yükümlü olduğu özürlü kişi bulunan hizmet erbabına,
– Özürlü serbest meslek erbabı ile bakmakla yükümlü olduğu özürlü kişi bulunan serbest meslek erbabına,
– Basit usulde vergilendirilenlerden, tüccar ve ücretli durumuna girmeksizin, imalat, tamirat ve küçük sanat işleri ile uğraşan (ilk madde ve yardımcı malzeme müşteriye ait olarak faaliyet gösteren terzi, tamirci, marangoz gibi) özürlülere,
uygulanmaktadır.”
açıklaması yer almaktadır.
Yukarıda yer alan hüküm ve açıklamalar kapsamında, bireysel emeklilik sisteminden on yıldan az süre ile katkı payı ödeyerek ayrılmanız neticesinde sistemden elde edilen gelir üzerinden %15 oranında gelir vergisi tevkifatı yapılması gerekmektedir dolayisiyla menkul sermaye iradı nedeniyle engellilik indiriminden yararlanaianilamaz.
Sık Sorulan Sorular
- Bireysel Emeklilik Sisteminden Ayrılma Gelir Vergisi Stopajı?
Bireysel emeklilik sisteminden 10 yıldan az süreyle katkı payı ödeyerek ayrıldığınızda, gelir vergisi tevkifatı %15 oranında yapılır. - Gelir Vergisi İndiriminden Yararlanabilir miyim?
2026 yılı itibariyle engellilik indirimi, yalnızca belirli vergi matrahı olan engelliler için geçerlidir. Bireysel emeklilik sisteminden yapılan ödeme üzerinde engellilik indirimi uygulanmaz. - Engellilik İndirimi Hangi Durumlarda Uygulanır?
Engellilik indirimi, yalnızca bireysel emeklilik sisteminde emeklilik hakkı kazanan ya da 10 yıl süreyle katkı ödeyen kişiler için uygulanabilir. - 2026 Yılı İçin Engellilik İndirimi Ne Kadar?
2026 yılı itibariyle, engellilik indirimi oranları, birinci derece için 12.000 TL, ikinci derece için 7.000 TL, üçüncü derece için ise 3.000 TL olarak belirlenmiştir.