Bu konuda üç seçeneğin de uygulamada tartışıldığı görülüyor; ancak muhasebe ve belge düzeni açısından değerlendirdiğimizde en sağlıklı yaklaşım,
dönemsellik ile belge düzenini birlikte dikkate almak olacaktır.
Öncelikle adat faizi (ortaklara borç para verme/alma, cari hesap adatlandırması vb.) için temel prensip şudur:
- Faiz geliri/gideri hangi döneme aitse o dönemin gelir/gideridir (dönemsellik ilkesi).
- Ancak muhasebe kaydının dayanağı olan belgenin de usulüne uygun olması gerekir.
Sizin örneğinizde:
- 2025 yılı adat faizi: 100.000 TL + KDV
- Hesaplama 2025 yılına ait
- Fatura henüz düzenlenmemiş
A) 31.12.2025'e faturasız kayıt yapmak
Bu seçenek en riskli olanıdır.
Örneğin:
131 Ortaklardan Alacaklar / 120 Alıcılar vb. 100.000
642 Faiz Gelirleri 100.000
391 Hesaplanan KDV 20.000
şeklinde bir kayıt atmak belge olmadan KDV hesaplanması ve gelir kaydı yapılması anlamında sorun yaratabilir.
Özellikle KDV açısından, fatura düzenlenmeden KDV'nin doğup doğmadığı tartışma konusu olur. Bu nedenle
tek başına faturasız kayıt önermem.
B) Faturayı geçmiş tarihli (31.12.2025 tarihli) düzenlemek
Bu uygulamada amaç, geliri ait olduğu döneme almaktır.
Ancak bugün düzenlenen bir faturanın tarihini geriye almak,
VUK belge düzeni açısından sorun oluşturabilir. Çünkü fatura düzenleme süresi içinde düzenlenmeyen bir faturanın geçmiş tarihli kesilmesi eleştiri konusu olabilir.
Dolayısıyla "2025'e ait olduğu için faturayı 31.12.2025 tarihli keselim" yaklaşımı pratikte görülse de, belge düzeni açısından savunması zayıftır.
C) Faturayı bugünün tarihiyle düzenlemek, açıklamaya "31.12.2025 dönemine ait adat faizi" yazmak
Kanaatimce üç seçenek içinde
en savunulabilir yöntem budur.
Fatura:
- Gerçek düzenleme tarihiyle (2026 tarihiyle) kesilir.
- Açıklama kısmına:
"01.01.2025 - 31.12.2025 dönemi adat faizi bedelidir."
şeklinde dönem belirtilir.
Muhasebe açısından ise dönemsellik gereği 2025 yılına ait tutar için
tahakkuk kaydı düşünülebilir.
2025 sonunda:
181 Gelir Tahakkukları 100.000
642 Faiz Gelirleri 100.000
(Alıcı taraf açısından gider ise 381/180 veya ilgili gider tahakkuk hesapları kullanılabilir.)
2026 yılında fatura geldiğinde:
120 Alıcılar 100.000
191 İndirilecek KDV 20.000
181 Gelir Tahakkukları 100.000
391 Hesaplanan KDV 20.000
şeklinde mahsup mantığıyla ilerlenebilir.
"2026'da kesilen faturayı neden beyan etmedin?" sorunu
Bu endişeniz haklıdır. Ancak burada cevap şudur:
- Fatura düzenlendiği dönemde KDV açısından beyan edilir.
- 2025 yılında yapılan işlem için ise dönemsellik gereği gelir/gider tahakkuku yapılmıştır.
Yani 2025 yılına ait faiz geliri 2025 kurum kazancına alınır; fatura ise düzenlendiği tarihte KDV açısından beyan edilir.
"4 ay sonra fatura kestin" eleştirisi
Bu da gündeme gelebilir. Ancak bu durum, geriye tarihli fatura düzenlemekten daha az risklidir. Gecikmenin nedeni açıklanabilir:
- hesaplamanın sonradan yapılması,
- adatlandırmanın yıl kapanışı sonrasında tamamlanması,
- cari hesap hareketlerinin netleşmesinin beklenmesi vb.
Benim uygulama tercihim:
Belge düzeni açısından
C seçeneği + 2025 sonunda tahakkuk kaydı en düzgün yaklaşım olur.
Ancak bir noktayı netleştirmek gerekir: Adat faizi
şirketin ortağına kullandırdığı para nedeniyle gelir mi, yoksa
ortağın şirkete borçlu olduğu cari hesap için mi hesaplandı? Ayrıca karşı taraf
ilişkili kişi/ortak mı, yoksa normal müşteri mi? Buna göre KDV ve faturalama tarafında küçük farklılıklar olabilir.
