193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun “Tarifi” başlıklı 75 inci maddesinde;
“Sahibinin ticari, zirai veya mesleki faaliyeti dışında nakdi sermaye veya para ile temsil edilen değerlerden müteşekkül sermaye dolayısıyla elde ettiği kar payı, faiz, kira ve benzeri iratlar menkul sermaye iradıdır.
Kaynağı ne olursa olsun aşağıda yazılı iratlar menkul sermaye iradı sayılır:
…
16. “Bireysel emeklilik sisteminden;
a) On yıldan az süreyle katkı payı ödeyerek ayrılanlar ile bu süre içinde kısmen ödeme alanlara yapılan ödemelerin içerdiği irat tutarı (28/3/2001 tarihli ve 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu kapsamında bireysel emeklilik hesabına yapılan Devlet katkılarının ödemeye konu olan kısımlarına isabet eden irat tutarı dahil.),
b) On yıl süreyle katkı payı ödemiş olmakla birlikte emeklilik hakkı kazanmadan ayrılanlar ile bu süre içinde kısmen ödeme alanlara yapılan ödemelerin içerdiği irat tutarı (4632 sayılı Kanun kapsamında bireysel emeklilik hesabına yapılan Devlet katkılarının ödemeye konu olan kısımlarına isabet eden irat tutarı dahil.),
c) Emeklilik hakkı kazananlar ile bu sistemden vefat, maluliyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayrılanlara yapılan ödemelerin içerdiği irat tutarı (4632 sayılı Kanun kapsamında bireysel emeklilik hesabına yapılan Devlet katkılarının ödemeye konu olan kısımlarına isabet eden irat tutarı dahil.).”
hükümlerine yer verilmiştir.
Aynı Kanunun “Vergi Tevkifatı” başlıklı 94 üncü maddesinin birinci fıkrasının (16) numaralı bendinde ise 75 inci maddenin ikinci fıkrasının (16) numaralı bendinde yer alan menkul sermaye iratlarından vergi tevkifatı yapılacağı belirtilmiş olup söz konusu tevkifat oranı, Bakanlar Kurulunun 12/1/2009 tarihli ve 2009/14592 sayılı Kararnamesinin eki Kararda değişiklik yapan 6/9/2012 tarihli ve 2012/3571 sayılı Kararı ile;
– On yıldan az süreyle katkı payı ödeyerek ayrılanlar ile bu süre içinde kısmen ödeme alanlara yapılan ödemelerin içerdiği irat tutarı için %15,
– On yıl süreyle katkı payı ödemiş olmakla birlikte emeklilik hakkı kazanmadan ayrılanlar ile bu süre içinde kısmen ödeme alanlara yapılan ödemelerin içerdiği irat tutarı için %10,
– Emeklilik hakkı kazananlar ile bu sistemden vefat, maluliyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayrılanlara yapılan ödemelerin içerdiği irat tutarı için ise %5
olarak tespit edilmiştir.
Yukarıda yer alan hüküm ve açıklamalara göre, bireysel emeklilik sözleşmelerinin sonlandırılması durumunda ilgili emeklilik şirketi tarafından yapılacak toplu ödemenin içerdiği irat tutarına uygulanacak tevkifat oranının tespitinde, sözleşme sahibinin ne kadar süreyle sistemde katkı payı ödemiş olduğu, emeklilik hakkı kazanıp kazanmadığı ve sistemden vefat, maluliyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayrılıp ayrılmadığı önem arz etmekte olup bu hususların her bir emeklilik sözleşmesi için ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiği tabiidir.
Buna göre, 2018 yılında akdedilmiş olan bireysel emeklilik sözleşmenizin sonlandırılması durumunda sonlandırma tarihi itibarıyla söz konusu poliçe kapsamında on yıldan az süreyle katkı payı ödemiş olduğunuzdan, ilgili emeklilik şirketi tarafından tarafınıza yapılacak toplu ödemenin içerdiği irat tutarı üzerinden Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinin birinci fıkrasının (16) numaralı bendinin (a) alt bendi uyarınca %15 oranında tevkifat yapılması gerekmektedir.
Sonuç
Kritik ayrım: Tevkifat toplu ödemenin tamamı üzerinden değil, ödemenin içindeki “irat (getiri) kısmı” üzerinden uygulanır. Ayrıca özelgede, 4632 sayılı Kanun kapsamındaki devlet katkısının ödemeye konu kısmına isabet eden irat tutarının da bu kapsamda değerlendirileceği hatırlatılır.
Tevkifat Oranları (Özelgede Yer Verilen Çerçeve)
Özelgede atıf yapılan düzenlemelere göre irat üzerinden stopaj oranları:
- 10 yıldan az katkı payı ödeyerek ayrılanlar / bu sürede kısmen ödeme alanlar: %15
- 10 yıl katkı payı ödeyip emeklilik hakkı kazanmadan ayrılanlar / kısmen ödeme alanlar: %10
- Emeklilik hakkı kazananlar ile vefat, maluliyet, tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayrılanlar: %5
Sık Sorulan Sorular
1) BES’e 2006’da girdim, 2018’de yaptığım sözleşmeyi iptal edersem 10 yıl dolmuş sayılır mı?
Bu özelgeye göre hayır. Tevkifat oranı tespitinde her bireysel emeklilik sözleşmesi ayrı ayrı değerlendirilir. 2018 sözleşmesi 10 yılı doldurmadıysa, o sözleşme için “10 yıldan az” kabul edilir.
2) %15 stopaj, paranın tamamından mı kesilir?
Özelgede stopajın, toplu ödemenin içindeki “irat (getiri) tutarı” üzerinden yapılacağı belirtilir. (Anapara/katkı payı kısmı değil, getiri kısmı esas alınır.)
3) Devlet katkısı da stopaja dahil mi?
Özelgedeki kanun alıntısında, devlet katkısının ödemeye konu olan kısmına isabet eden irat tutarının da irat hesabına dahil olduğu açıkça yer alır.
4) 10 yıl katkı payı ödedim ama emeklilik hakkı kazanmadan ayrılırsam oran kaçtır?
Özelgede yer verilen çerçevede bu durumda irat üzerinden %10 tevkifat uygulanır.
5) Emeklilik hakkı kazanarak ayrılırsam ya da vefat/maluliyet/tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayrılırsam oran kaçtır?
Özelgede yer verilen çerçevede irat üzerinden %5 tevkifat uygulanır.